maandag 22 oktober 2018

Fortendag

Voor de vijfde keer al richten de fortwachters een Fortendag in, hun ontmoetingsdag met andere fortenwerkingen en fortfanaten.
De Fortendag gaat een weekje vroeger door dan de vorige jaren om de herdenkingen van 11 november niet te storen.
Deelname en bezoek zijn gratis. Er zijn begeleide wandelingen op het uur van 11 tot 15 uur. Je kan ook op eigen houtje rondlopen.
Een bezoek aan onze exporuimten en kantine wordt warm aanbevolen.
In het bezoekerscentrum kunnen kinderen bloemen maken voor de bloemenhulde op 11 november.

Griezelen op fort 8


woensdag 10 oktober 2018

November

Fortendag
Op zondag 4 november gaat de 5de editie van de Fortendag door. Vanaf 10 uur tot 17 uur kunnen andere fortwerkingen zich komen voorstellen met een infostand. Ook gespecialiseerde uitgeverijen zijn welkom. Wij hebben reeds de toezegging van o.m. Fortress-Books  en de Stichting Menno van Coehoorn uit Nederland. Verder de gebruikelijke ingrediënten: vrij bezoek, begeleide wandelingen, tentoonstellingen enz.

Lichtjesstoet en Vredeswake op Fort 8
Op 10 november, op de vooravond van de 100ste verjaardag van de Wapenstilstand, gaat in het fort een vredeswake door.

De deelnemers verzamelen op drie vertrekplaatsen voor een lichtstoet naar het fort: 1. Ingang Schoonselhof,  2. Gildenhuis Moretusburg,  3. Heldenmonument park Broydenborg. Afgevaardigden van de verschillende bevolkingsgroepen en geloofsgemeenschappen brengen hun boodschap van vrede met tussendoor muziek, poëzie en lichtprojectie.

Verzamelen voor de lichtjesstoet: 18.45 uur Vertrek om 19.00 uur
Wake vanaf 19.30 uur. Het einde wordt voorzien omstreeks 21 uur.
Gratis

Tentoonstelling Hobokense helden - openlucht expo op de begraafplaats
De gemeente Hoboken voorzag al snel na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog een ereperk voor de gesneuvelden. Zoals op elke militaire begraafplaats gaat het voornamelijk om herbegravingen. Heel wat zerken werden in de loop der jaren vervangen, waarbij de portretfoto's van de oorspronkelijke graven verloren gingen. Deze expo geeft die vergeten helden even hun gezicht terug.

Begraafplaats Hoboken - Coöperatielaan
van 1 tot 11 november
Gratis toegankelijk tijdens de openingstijden van de begraafplaats.
Bij deze expo hoort de brochure Vergeten helden. Die is verkrijgbaar bij Het GenOOtschap / Gidsenwerking Fort 8.




















Wapenstilstand
Op 11 november herdenken we dat exact 100 jaar geleden de wapens in de Groote Oorlog zwegen. Daarom houden we een bloemenhulde aan de monumenten van de gesneuvelden op de begraafplaats van Hoboken en in het park Broydenborg.
De bloemen van papier werden gemaakt in scholen, knutselateliers en workshops. Zij symboliseren de herdenkingsbloemen die de soldaten zelf tijdens de oorlog naar huis stuurden: klaprozen (Commonwealth), madeliefjes (België), korenbloemen (Frankrijk) en vergeet-mij-nietjes (Duitsland).

Programma
10.00 uur  Bijeenkomst op de begraafplaats van Hoboken
10.15 uur  Dodenhulde, toespraken en neerleggen vredesbloemen aan het heldenmonument van de begraafplaats.
11.00 uur  Bloemenhulde, toespraken en neerleggen vredesbloemen aan het heldenmonument in park Broydenborg
11.30 uur  Themaconcert in Kasteel Sorghvliedt. Lien en Bart 'Den Grooten Oorlog tussen de patatten'. Gratis, maar vooraf reserveren is nodig (balie Gravenhof CC, 03/292 65 40 of dirk.wyns@stad.antwerpen.be)




dinsdag 2 oktober 2018

Oktober

Oktober is één van de mooiste maanden van het jaar. De bomen tooien zich met intense herfstkleuren: rood, bruin en geel met nu en dan nog een vleugje groen.

Op het fort is dit het ideale decor voor een kunsthappening. Kunstenaars mogen op 14 oktober hun kunnen etaleren en hun werken verkopen. Demonstraties en workshops juichen wij toe.
De gidsen zetten alvast een verkoopstand op met schilderijen en beelden. De opbrengst gaat naar een goed doel.

Alle disciplines zijn welkom: tekenen, schilderen, beeldhouwen,....

Wij voorzien tafels en stoelen, panelen en elektriciteit. Er kan buiten en binnen opgesteld worden.

Deelnemen is GRATIS, komen kijken eveneens.

Opstellen kan vanaf 8 uur 's morgens, maar vergeet zeker niet je burgerplicht te vervullen en te gaan stemmen.

maandag 27 augustus 2018

September

Open Monumentendag 9 september 2018
Nu ligt het fort er nog verlaten bij, maar op zondag 9 september zwaaien de poorten weer open voor bezoekers. Vanaf 10 uur kunnen individuele wandelaars onze Tour de Fort volgen, vanaf het houten huis aan de Schansstraat tot diep in het binnenfort. Maar met een gids zie je meer. Vanaf 11 uur vertrekt op het uur een gids aan het houten huis. Er zijn 6 gidsbeurten. De laatste groep vertrekt om 16 uur.

In het reduit kan je in de lokalen van de fortwachters enkele expo's bezoeken over de Groote Oorlog. Zo opent die dag de fototentoonstelling "Hobokenaren in de Groote Oorlog".

Lest we forget... Nooit zullen wij vergeten... In het knutselatelier maken kinderen onder begeleiding herdenkingsbloemen om bij de foto's van de soldaten te zetten.

Ons bar- en keukenteam voorziet dorstige en hongerige bezoekers van de nodige natjes en droogjes.

Tentoonstelling Hobokenaren in de Groote Oorlog- 9 september - 10 november
Voor de tentoonstelling in het binnenfort van fort 8 werd een selectie gemaakt van foto's van Hobokense soldaten die gevochten hebben aan het front. Het gaat niet alleen over de gesneuvelden. Behalve voor de soldaten is er ook aandacht voor de burgers van de gemeente, voor de krijgsgevangenen, de geïnterneerden, de weggevoerden enz.

Open op zaterdagen 15/9, 22/9, 29/9, 6/10, 20/10, 27/10 en 10/11 en op zondagen 9/9, 14/10 en 4/11 telkens van 13 tot 17 uur

Op 9/9, 14/10 en 4/11 van 10 tot 18 uur

Fort 8 - Schansstraat 9 - 2660 Hoboken (ingang langs de Hoofdfrontweg)
De toegang is gratis

Fietsen langs de Groote Oorlog
Deze fietsbrochure verscheen al in 2014 maar werd onlangs herdrukt. De brochure is gratis te verkrijgen bij de Gidsenwerking. Het parcours van 25 km kan ook onder begeleiding van een gids gereden worden.




De Groote Wandeling '14 - '18
Voor dit laatste herdenkingsjaar maakten wij een wandeling over 5 km langs enkele plaatsen en straten die met de oorlog te maken hebben. Je kunt de wandeling op eigen houtje maken aan de hand van een brochure. Die is beschikbaar vanaf 9 september. Maar met een gids zie je meer. Groepen kunnen onder begeleiding van een ervaren gids het traject afleggen. Sportievelingen kunnen de afstand onder begeleiding van een fietsende gids al lopend afleggen.



Verenigingenmarkt
Op zondag 16 september, daags voor de jaarmarkt, staan wij met een grote informatiestand op de Verenigingenmarkt. Je vindt ons aan de Van Amstelstraat in tentjes 18, 19 en 20.
Je kunt kennis maken met onze projecten, boeken kopen, en herdenkingsbloemen maken voor onze vredeswake op 10 november.

Schoolrondleidingen
Wij maakten een rondleiding voor klassen om de Eerste Wereldoorlog, die precies honderd jaar geleden eindigde, te herdenken. Zowel klassen van de basisschool als van het secundair kunnen bij ons terecht. Duurtijd 1 à 1,5 uur



Erfgoedkoffer

Om de schoolrondleidingen te stofferen, stelden wij een erfgoedkoffer samen met voorwerpen en documenten uit en over de Groote Oorlog.

De koffer kan ook ontleend worden om in de klas een mini-museum te bouwen. Op vraag leveren wij er een gids bij.



Leeskoffer
Age 14 is een young adult roman van Geert Spillebeen en vertelt het verhaal van John Condon, mogelijk de jongste soldaat aan het front in de Groote Oorlog.

Wij beschikken over een 20-tal exemplaren om in de klas te gebruiken.




Zo u meer wil weten over onze activiteiten, mail ons op fortgidsen@outlook.com.

zaterdag 14 juli 2018

Afscheid van een fortwachter


Ik leerde Leo zowat tien jaar geleden kennen bij een project, waar anders dan op fort 8. Met een tentoonstelling over Oorlog en vrede wilden we herdenken dat de bouw van de fortengordel van Brialmont 150 jaar eerder werd goedgekeurd door de Belgische Staat. Voor die tentoonstelling werd een loopgraaf gebouwd en daarvoor hadden we zandzakjes nodig. Veel zandzakjes. De zakjes kregen we van het leger en dus was het nog een kwestie ze te vullen. Daarvoor gingen we in de dienstencentra op zoek naar brug- of jong gepensioneerden om te helpen. Het was eind september en warm. Een van de eersten die zich aanmeldden was Leo. De eerste groep "zakkenvullers" kreeg, op zijn vraag overigens, een korte rondleiding. Voor de meeste medewerkers was het een eerste kennismaking met de site, maar niet voor hem. Hij had het fort bezocht met een gids, maar vertelde er fijntjes bij dat die er vaak flagrant naast zat. "Ik zou het waarschijnlijk niet beter kunnen uitleggen, maar zeker ook niet slechter", grapte hij en met een paar hilarische voorbeelden illustreerde hij zijn betoog. Meteen was duidelijk dat Leo geen "gewone" was.

Met een handvol mensen werden zowat 800 zakjes gevuld en op hun plaats gelegd. Opvallend was dat hij de enige was die wist hoe dat moest.De zakjes werden na de expo opnieuw leeggemaakt, en opnieuw was Leo erbij.
Toen de Fortgidsen met vrije wandelingen startten, was Leo bij de eerste bezoekers om een paar zaken in de juiste context geplaatst te zien. Hij bracht meerdere bezoeken en met de grotere evenementen was hij steevast aanwezig: erfgoeddag, fortengordel, Open Monumentendag, fortendag enz. Hij volgde onze capriolen op FB en eind 2013 kwam hij ook echt de fortwachters vervoegen. Zoiets heeft natuurlijk gevolgen en ik vroeg hem om gids te worden. Wandelingen begeleiden zag hij niet zitten, maar uitleg geven in ons mini-museum wel. Als reden gaf hij aan dat hij schrik had de feiten op een hoopje te gooien, maar ik vermoed dat zijn verminderde conditie een veel belangrijkere rol speelde. En dus was hij meermaals actief als gids/suppoost. Zijn passie voor het fort en zijn kennis over de oorlogen en over het leger kwamen hem hierbij goed van pas. Die kennis haalde hij voornamelijk recht uit de bronnen in het archief in Evere en het Legermuseum, niet bepaald de meest klantvriendelijke instellingen.
Hij was ook regelmatig met zijn fototoestel op stap, in ons fort en in andere forten. Een foto nodig van fortje Duffel?, vraag het Leo. We namen hem een keer mee naar het fort van Liezele. Het was een troostprijs voor het missen van  vrijkaarten voor de pontonbrug. Ook dat fort kende hij door en door. Hij verdween in de gangen en 's avonds kwam hij met een lading foto's buiten. Zijn fototoestel ging mee naar de stad en naar de zoo maar werd ook duchtig gebruikt om vliegtuigen te spotten: nog zo een passie van hem.

Ook onze kinderwandelingen heeft hij verschillende keren mee begeleid. Om het "echt" te laten lijken, had hij zijn oude camouflagevest opgediept. Hij liep een stuk voor de groep uit, en verstopte de "kanonballen" die de kinderen moesten zoeken om hen op het juiste spoor te zetten. Ik probeerde in het oog te houden waar hij ze legde want ik vertrouwde zijn ijver niet zo erg. Terecht bleek, want een paar keer wist hij aan mijn aandacht te ontsnappen zodat ik ze niet terugvond. Ook de soldijkoffer die het einddoel van de kindertocht is, dook bij hem op de vreemdste plaatsen op. Met zijn minzaam glimlachje keek hij toe hoe een lichte paniek zich van mij meester maakte.
Leo was ziek, maar klaagde weinig tot nooit. Hij vond het verschrikkelijk om van iemand af te hangen want hij wilde niemand tot last zijn. Toen hij eerder dit jaar een rode kaart kreeg voor zijn auto en zijn mobiliteit ingeperkt werd, was er behoorlijk wat tandengeknars te horen.

Hij at graag, ging graag op restaurant, maar wilde toch niet naar het eerste nieuwjaarsfeestje van de fortwachters komen omdat hij een dieet moest volgen waarbij enkel een speciale olie mocht gebruikt worden. Veel te veel gedoe, zei hij. Al die moeite voor hem hoefde niet. Uiteindelijk konden we hem ervan overtuigen dat een vetarme variant van het menu enkel betekende dat er wat meer potten moesten afgewassen worden achteraf. En hij genoot van het etentje. Zijn eigen kookkunsten waren eerder beperkt tot onbestaand.
Al mocht het niet, hij snoepte ook graag: smoutebollen van de foor bijvoorbeeld. Ook de pannenkoeken van de fortwachters oogstten zijn bijval. Als die bij een fortengordel op de kaart stonden, was Leo onze beste afnemer.

Fysieke inspanningen werden moeilijk, maar Leo vond andere manieren om te helpen. Hij was onze allereerste "steunvriend". En toen met één van de eerste grote projecten in het kader van de herdenking van de Groote Oorlog, de vereniging even in financiële nood dreigde te geraken door de laattijdige betaling van de subsidies, was Leo daar weer, in stilte achter de schermen. De meewerkende verenigingen konden onmiddellijk betaald worden. Niemand hoefde te weten dat hij ons het geld had geleend.

Leo zocht nooit aandacht, zijn bescheidenheid was niet geveinsd om naar complimenten te vissen. Door zijn klare, nuchtere kijk op de zaken en zijn enorm relativeringsvermogen, was hij een gewaardeerd raadgever en een stevige ruggensteun voor de werking.

Er zijn al meer fortwachters gekomen en opnieuw gegaan. Maar Leo is de eerste die ons finaal verlaten heeft. Of toch ook weer niet helemaal. In onze herinneringen zullen we hem ongetwijfeld nog vaak tegenkomen. Zijn wijze raad zullen we evenwel voortaan moeten missen.
De as van Leo werd bijgezet in het oude Columbarium van het Schoonselhof (IV, N 29).





maandag 28 mei 2018

Frans Pintens krijgt na 104 jaar eindelijk eigen graf.

Militaire begraafplaats van De Panne (foto: V. Caremans)
Drie Belgische soldaten
Voorlopig liggen deze vier zerken op de militaire begraafplaats van De Panne er nog naamloos bij, maar op 1 juli krijgen vier Belgische gesneuvelden van de Groote Oorlog na 104 jaar eindelijk een eigen graf. Een graf zal anoniem blijven.
De ontdekking van drie van hen dateert van juni 2016. Bij archeologische opgravingen naar Middeleeuws Diksmuide op de rechteroever van de IJzer, ontdekken archeologen de lichamen van vier soldaten. Drie van hen lagen in één kuil. De uniformknopen die erbij gevonden werden, maakten duidelijk dat het om drie Belgen ging van het 12de Linieregiment.
Uniformknopen (foto Rudy Baert)
De andere voorwerpen (parfumflesje, kam, pijpen, pistool...) leverden geen verdere aanwijzingen.
De ligging van het graf is van cruciaal belang voor een mogelijke identificatie. Het dateert van de periode dat Diksmuide werd verdedigd tegen het Duitse leger. We spreken dan van de korte periode tussen 16 oktober en 10 november 1914. Daarna namen de Duitsers Diksmuide in. De vierde soldaat bleek een Fransman. Hij werd intussen herbegraven op de begraafplaats van Saint-Charles de Potyze in Ieper. Omdat het al van 1975 geleden was dat er nog Belgische gesneuvelden werden teruggevonden, en omdat het aantal vermisten in dit geval tot een 30-tal beperkt was, beslisten de onderzoekers alles op alles te zetten om tot een identificatie te komen. Archiefonderzoek leverde drie namen op: Pintens, Jacquet en Destrer.
De namen van Pintens en Jacquet werden gevonden, Destrer niet. Maar er stond wel een Dethier op de lijst, en men ging daarmee aan de slag. Om definitief uitsluitsel te hebben over de identiteit van de soldaten zou men ook op zoek gaan naar nakomelingen om  DNA stalen te kunnen vergelijken.

Voor Pintens werd de hulp van het district Hoboken ingeroepen. Vorig jaar plaatsten wij een oproep op deze blog en vervolgens ook op onze facebookpagina.

Frans Pintens
Petrus Franciscus Emmanuel Pintens, met roepnaam "Frans", werd geboren te Mortsel op 5 mei 1890 als zoon van Jean Louis Pintens en Louisa Weehuysen.  Op jonge leeftijd verhuisde hij  met zijn ouders naar Hoboken.
Hobooksch Frontblaadje maart 1917
Zijn soldatendossier hebben we niet gevonden, maar wellicht vervulde hij zijn militaire dienst in 1910/1911. Hij diende als Soldaat Tweede Klasse in het 12deLinieregiment, toen nog gelegen in Luik.  Het is ook mogelijk dat hij dienst deed in Lier, waar het regimentsdepot was ondergebracht. Wellicht leert hij in die periode Louisa Claessens kennen en op 29 september 1911 wordt Constantia Josephina geboren.  Zij was een "voorkind" en werd dus ingeschreven op de naam van de moeder. Toen Frans na zijn legerdienst huwde met  Louisa, kreeg Josephina haar vaders naam. Zij overleed al in 1933, zonder nakomelingen.

Aan de IJzer
Bij de mobilisatie in 1914 werd ook Frans opgeroepen. Het 12de Linieregiment werd eerst ingezet in Luik. Na de val van de forten aldaar, trok het leger zich terug in het Nationaal Reduit Antwerpen. Na de val van de forten en het Reduit Antwerpen belandde hij aan de IJzer.
Frans Pintens (foto privéverzameling)
In een loopgraaf aan de rand van het centrum van de stad Diksmuide, op de rechteroever van de IJzer, op 300 m van de oude begraafplaats, wachtten de soldaten van de 12de linie op de vijand.  Om 6 uur van de 24ste oktober begon de beschieting van de loopgraven. De posities waren onmogelijk houdbaar en de Bataljonscommandant Collyns gaf bevel tot terugtrekking. Zijn order werd evenwel kort daarna herroepen door de regimentscommandant Kolonel Jacques. De soldaten moesten terug naar de loopgraven in volle daglicht. Op 24 oktober 1914 stierf Frans nauwelijks 24 jaar oud. Om 18 uur gaf compagniecommandant Cogneaux, bevel hem te begraven samen met soldaat Jacquet en soldaat  Dethier van de nabijgelegen compagnie. Voor 102 jaar werd het "tijdelijke" graf gesloten.
Verslag over de acties van het 12de Linieregiment op 24 oktober 1914
Bij gebrek aan een lichaam werd zijn dood vastgesteld door de rechtbank van Eerste aanleg van Antwerpen.
Louisa Claessens huwde opnieuw met Theophiel (Theo) Van den Wyngaert (°26/09/1897) op 15/03/1924.  Louisa overleefde ook haar tweede echtgenoot. Hij stierf op 27/11/1944. Louisa overleed  op 02/01/1988. 

Identificatie
De dochter van Pintens stierf jong en kinderloos, dus die afstamming leverde niets op. Bovendien is het bij DNA onderzoek belangrijk een vrouwelijke afstammingslijn te kunnen volgen. Het mitochondriaal DNA wordt door de moeder via de eicel doorgegeven aan haar kinderen. Dochters geven het door aan hun dochters enz. Zonen geven het niet door.  Uiteindelijk werd de kleindochter van een nicht van Frans bereid gevonden een DNA staal te leveren. Zij wenst evenwel onbekend te blijven. De identificatie was positief.

Ook Gerard  Josephe Dethier kon via DNA onderzoek geïdentificeerd worden. Hij werd geboren in Villers L'Evêque op 4 november 1888 als zoon van Guillaume en Marie Julienne Felicite Capelle. Hij verhuisde met zijn ouders naar Dalhem waar zij een boerderij uitbaatten. Van hem is er een militair dossier, maar dat staat bol van de fouten en tegenstrijdigheden. Zeker is dat hij van 4 augustus tot 24 oktober dienst deed als soldaat 2de klasse bij het 12de Linieregiment.
Gerard Josephe Dethier (foto privéverzameling)
Félix Alphonse Jacquet had geen nakomelingen. Hij werd geboren te Luik op 30 maart 1893 als zoon van Félix Leopold Gerard en Marie Thérèse Alphonsine Binet. Hij verhuisde met zijn ouders naar Ougrée (Seraing). Er is geen verdere familie bekend. Maar gezien de twee positieve identificaties en de uitdrukkelijke vermelding van Jacquet in de verslag, mag aangenomen worden dat hij wel degelijk de derde soldaat is.

Het vierde graf
In september/oktober 2016 werden de stoffelijke resten van nog eens drie soldaten gevonden in Kaaskerke op de linkeroever van de IJzer. Hier betrof het één Belg van het 11de Linieregiment en twee Fransen. Het 11de Linieregiment telt evenwel teveel vermisten in dit gebied zodat het onmogelijk is een identificatie-onderzoek op te starten. 

Herbegraving
Op 1 juli worden de vier Belgische soldaten begraven op de militaire begraafplaats van De Panne, die dan dag op dag 100 jaar bestaat. Er bevinden zich momenteel 3741 graven.
De kisten zullen met een replica van een ambulance Ford-T overgebracht worden van Diksmuide naar De Panne. Omdat op de vindplaats inmiddels gebouwd wordt, zal men vertrekken aan de Dodengang om 11 uur. In de namiddag vindt dan de herbegraving met kransleggingen en muzikale omlijsting plaats.
Ambulance Ford-T

Franky Bostyn (War Heritage Institute)
(foto V. Caremans)
Luitenant-Kolonel Rudy Baert (WHI)
(foto V. Caremans)